Wystawa „Arkadia

DI, KG

opublikowano: 2023-11-17 18:20

Za sprawą dzieł Claude’a Lorraina, Françoisa Bouchera, Camille’a Corrota, Henryka Siemiradzkiego czy Jacka Malczewskiego można się przenieść się do idyllicznej krainy wolności, młodości i swobodnej erotyki. Nowa wystawa czasowa w Muzeum Narodowym w Warszawie trwa do 17 marca 2024 r.

Posłuchaj

Speaker icon

Zostań subskrybentem

i słuchaj tego oraz wielu innych artykułów w pb.pl

Mit Arkadii wywodzi się z „Bukolik” Wergiliusza. Poeta uczynił ją krainą szczęśliwości i rozkoszy zamieszkaną przez pasterzy, nimfy, satyrów i faunów. Przynosiła błogie wytchnienie od zgiełku miasta i działalności publicznej. Wokół panowała wszechpotężna przyroda, królowała zmysłowa miłość, muzyka i poezja. Arkadia szybko stała się dla starożytnych marzeniem o idealnym świecie, iluzją niemożliwego szczęścia i niedoścignionego piękna. Od czasów nowożytnych mit Arkadii na stałe gości w europejskiej kulturze. Jego różnorodne interpretacje – m.in. Arkadię jako metaforę wolności i przestrzeni tworzenia – przedstawia nowa wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie.

W kilku salach wyeksponowano ponad 300 dzieł – to obrazy, rysunki, ryciny, rzeźby i przedmioty rzemiosła artystycznego powstałe od wczesnego renesansu do współczesności. François Boucher, Claude Lorrain, Rembrandt, Henryk Siemiradzki, Józef Mehoffer, Jacek Malczewski, Pablo Picasso, Zofia Stryjeńska, Edward Okuń, Diana Lelonek, Cecylia Malik, Agnieszka Piksa, Karol Radziszewski, Anna Siekierska, Jarosław Kozakiewicz i Mirosław Bałka – to tylko niektórzy artyści, których prace można podziwiać.

Arkadyjskie krajobrazy włoskie zagościły m.in. w twórczości Francuza Claude’a Lorraina, a pełne finezji i wdzięku włoskie wzorce stopniowo przyjmowały elity innych regionów Europy. Włoski model arystokratycznego życia, sportretowany m.in. w pejzażu Jacquesa van der Wijena, stawał się modny. Sielankowe pejzaże, satyrowie, fauny i nimfy weszły na stałe do katalogu tematów artystów północnych. Rytowali je np. Albrecht Altdorfer i Sebald Beham. Holendrzy mieli własną arkadię, przystającą do miejscowych realiów: w opisach literackich sławiono sielskie uroki nadmorskich wydm i cienistych lasów okolic Haarlemu. Adaptowana do rodzimych warunków idylla w ziemiańskich posiadłościach to także jeden z fundamentalnych polskich mitów kulturowych.

W XVIII w. zapanowała w Europie moda na włoskie ogrody malownicze. Dawały złudzenie arkadyjskiej naturalności i swobody. Taką estetykę propagowały arystokratyczne elity. Królowa Maria Antonina stworzyła w Wersalu sztuczną wioskę Hameau de la Reine. W oświeceniowej Rzeczypospolitej podobne ogrody zakładali m.in. Helena Radziwiłłowa w Arkadii pod Nieborowem, Izabela Czartoryska w Powązkach i Puławach oraz król Stanisław August w warszawskich Łazienkach. Ogrody, parki widokowe i sztuczne laski tworzyły scenerię dla pikników, gier i zalotów. Inscenizowano sceny pasterskie i ludowe. Takie „spektakle w naturze” malowali m.in. François Boucher i Jean-Pierre Norblin de la Gourdain.

W XIX w. iluzja powrotu do świata pierwotnych wartości znalazła wyraz w ideologii odrodzenia kultur wiejskich i podań ludowych. Arkadia przeniosła się wówczas w obszar badanego przez etnografów folkloru. Na terenach Polski pierwotnej niewinności poszukiwano na Podhalu, w Karpatach Wschodnich i w mitologii Słowiańszczyzny. Antyczne nimfy stopniowo przemieniały się w słowiańskie rusałki z obrazów Jacka Malczewskiego i Witolda Pruszkowskiego. Mieszkaniec klasycznej Arkadii stał się teraz krzepkim, wiejskim grajkiem, nieskażonym cywilizacją, ale mającym dostęp do świata nadprzyrodzonego. Inspiracje te widać także m.in. w twórczości Zofii Stryjeńskiej. Europejscy twórcy odkrywali też m.in. folklor Bretanii czy wysp Pacyfiku. Wschodnią odsłonę arkadyjskiego wytchnienia oferowała Azja.

Prezentowane dzieła pochodzą z kolekcji polskich i zagranicznych. Atutem ekspozycji jest również niezwykła aranżacja przenosząca publiczność jesienno-zimową porą w sam środek rajskiej, zielonej Arkadii. Sielankową idyllę mąci jednak niepokój: kraina szczęśliwości staje się niedoścignioną iluzją, padają pytania o zagrożenia klimatyczne i relacje między człowiekiem a naturą. Sięgające starożytności filary Arkadii zaczynają się chwiać.

Na przełomie XIX i XX w., wraz narodzinami naukowego dyskursu o nieheteronormatywności, nit arkadyjski zyskał ujęcie queerowe. Pionier aktu fotograficznego baron Wilhelm von Gloeden uczynił sycylijską Taorminę queerową arkadią. Jego wystudiowane fotografie nagich młodzieńców zdobywały nagrody, ilustrowały magazyny prasowe i były reprodukowane na tysiącach pocztówek. Aura takiej arkadii pojawia się także m.in. w twórczości Krzysztofa Junga, performera, rysownika i malarza. W tzw. Jungówce pod Warszawą stworzył odwiedzane przez grono przyjaciół ustronie – rodzaj arkadii przeciwstawiającej się oficjalnemu dyskursowi o seksualności.

W XX w. utopie idealnego społeczeństwa – socjalizm, komunizm, narodowy socjalizm – wyradzały się w totalitarne dystopie, co znalazło odzwierciedlenie w twórczości licznych artystów. Prezentowana na wystawie praca Bambi z wideoinstalacji Winterreise Mirosława Bałki ukazuje sarny – ucieleśnienie niewinnej arkadyjskiej natury – podchodzące pod druty Birkenau i zderzające się z pozostałością machiny ludobójstwa. Obrazem dystopii życia w PRL-u jest

Niebo Zbyluta Grzywacza. Artysta portretuje ludzi stojących w kolejce przed sklepem na szaroburej ulicy, nad którą rozciąga się niebo pokryte chmurami z mięsa. XXI wiek przyniósł też poczucie globalnego zagrożenia ekologicznego. Świadomość przeobrażeń Ziemi pod wpływem radykalnej eksploatacji jej zasobów, utrata więzi z naturą, kryzys życia wspólnotowego oraz nadchodząca katastrofa klimatyczna wywołują niepewność i grozę. Prowokują pytania, czy powrót do Arkadii w ogóle jest możliwy.

Kuratorzy wystawy: Agnieszka Rosales Rodríguez (Muzeum Narodowe w Warszawie, Uniwersytet Warszawski), Antoni Ziemba (Uniwersytet Warszawski)

Autor zdjęcia na stronie głównej: Bartosz Bajerski, Muzeum Narodowe w Warszawie

Previous Article

XIV Dni Sztuki Tańca w Teatrze Wielkim

Next Article

OPEC+ rozważy dalsze cięcia w dostawach ropy. Powodem silny spadek cen surowca

You might be interested in …

Orlen stawia na inwestycje i sojusze

Większa firma, większy plan. Pierwotny plan działania do 2030 r. PKN Orlen, zarządzany przez Daniela Obajtka, ogłosił w listopadzie 2020 r. Potem Orlen przejął Lotos i PGNiG, stał się największą firmą w regionie, a plan […]

Proces Idea Banku potrwa do 2032 r.?

Jak po grudzie idzie najważniejszy z toczących się obecnie procesów dotyczących afery GetBacku. Nie dotyczy on odpowiedzialności za niewypłacalność windykatora, ale nieprawidłowości przy dystrybucji przez Idea Bank (oraz podmioty współpracujące) obligacji i związanych z GetBackiem […]

Kurs złota spadł poniżej 2000 USD

Notowania złota zakończyły się we wtorek czwartym spadkiem kursu w okresie ostatnich pięciu sesji. Na zamknięciu spadł poniżej psychologicznego wsparcia na poziomie 2000 USD. Notowaniom złota nie sprzyjało umocnienie dolara i wzrost rentowności obligacji skarbowych USA, m.in. po danych […]